Introductie
Dit artikel is ontstaan naar aanleiding van de casus van Emiel, een patiënt met knieartrose (OA), die werd voorgesteld tijdens verschillende webinars, peer reviews en binnen de extremiteitenopleiding van de MDT-cursus.
De klinische evolutie van deze casus, evenals de inhoudelijke discussies die hieruit voortkwamen, vormden de aanleiding om de onderliggende principes, het klinisch redeneren en de therapeutische strategieën verder te structureren en te verdiepen. De vragen en reflecties van collega’s tijdens deze opleidingsmomenten benadrukten de noodzaak om de toepassing van Mechanical Diagnosis and Therapy (MDT) bij knieartrose duidelijker te kaderen binnen een evidence-informed benadering.
Dit artikel beoogt dan ook om, vertrekkend vanuit deze concrete klinische casus, de rol van MDT bij de beoordeling en behandeling van knieartrose te verduidelijken, en om de integratie van educatie, zelfmanagement en psychosociale factoren binnen het behandelproces te onderbouwen.
Lezers worden uitgenodigd om via de blog hun vragen te stellen en deel te nemen aan de inhoudelijke discussie. De uitwisseling van klinische ervaringen en reflecties draagt bij aan verdere verdieping en professionele ontwikkeling.
Daarnaast is de infographic die tijdens de demonstraties werd gebruikt hier beschikbaar als downloadbare PDF.
Knieartrose is een belangrijk volksgezondheidsprobleem dat wordt verergerd door de vergrijzing van de bevolking en de toename van obesitas. Het veroorzaakt pijn, verlies van mobiliteit en, in ernstige gevallen, aanzienlijke invaliditeit. De mechanische diagnose- en therapiemethode (MDT), die bekend staat om zijn effectiviteit bij de behandeling van rugpijn, biedt ook veelbelovende mogelijkheden voor de evaluatie en behandeling van knieartrose. Dit artikel gaat in op de MDT-benadering, die zich richt op actieve beoordeling en zelfmanagement, waarbij rekening wordt gehouden met pijnfactoren en levensstijlgerelateerde factoren die bijdragen aan de aandoening. Binnen dit kader zijn voorlichting en lichaamsbeweging even belangrijke behandelingsmethoden om beïnvloedbare factoren aan te pakken, met als doel het aantal totale knieprothesen (TKP) te verminderen.
Knieartrose: een wereldwijde uitdaging
Knieartrose (KOA) treft miljoenen mensen wereldwijd en is een van de belangrijkste oorzaken van invaliditeit bij senioren. Volgens Long et al. (2019) lijden meer dan 365 miljoen mensen aan deze aandoening, wat aanzienlijke sociaaleconomische gevolgen heeft, waaronder hoge medische kosten, verlies van productiviteit en een aanzienlijke verslechtering van de kwaliteit van leven.
Internationale richtlijnen, zoals die van de Osteoarthritis Research Society International (OARSI) en de European League Against Rheumatism (EULAR), bieden evidence-based aanbevelingen voor de behandeling van KOA. Deze richtlijnen benadrukken niet-farmacologische interventies als eerste behandelingsoptie, waaronder voorlichting aan patiënten, lichaamsbeweging en gewichtsbeheersing. Farmacologische behandelingen, zoals NSAID’s, worden aanbevolen voor symptoomverlichting wanneer dat nodig is, terwijl chirurgische ingrepen worden voorbehouden aan gevallen waarin conservatieve behandeling niet werkt.
Hoewel recente richtlijnen gestructureerde benaderingen voor de behandeling van KOA bieden wijst de aanhoudende prevalentie van knievervangende operaties erop dat niet-operatieve behandelingen niet altijd voldoende zijn, met name in gevorderde gevallen. Traditionele behandelingen omvatten vaak NSAID’s, kinesitherapie en, in ernstige gevallen, operaties zoals totale knieprothese (TKP).
Het aantal TKP is de afgelopen decennia dramatisch toegenomen, met prognoses die wijzen op een stijging van 276% in Australië tegen 2030, wat neerkomt op een geschatte kostprijs van 32 miljard dollar (Ackerman et al., 2019).
In Frankrijk bijvoorbeeld is het aantal TKP-operaties de afgelopen tien jaar aanzienlijk toegenomen. Tussen 2009 en 2019 steeg het aantal TKP-ingrepen met 73% bij mannen en 46% bij vrouwen, met een opvallende stijging bij patiënten jonger dan 65 jaar (Stum et al., 2022). Deze trend zal zich naar verwachting voortzetten, met prognoses die wijzen op een stijging van 33% in TKP-ingrepen tegen 2050 (Stum et al., 2022). Deze cijfers zijn bijzonder relevant omdat ze de trends weerspiegelen in buurlanden zoals Frankrijk, dat
demografische en gezondheidszorgsystemen heeft die vergelijkbaar zijn met die van België, waar tussen 2013 en 2023 ook een stijging van 10,19% werd waargenomen, wat de noodzaak onderstreept om meer niet-invasieve therapeutische alternatieven te overwegen (gezondheid.be).
Uit de huidige gegevens blijkt ook dat chirurgische ingrepen hun beperkingen hebben. Ongeveer 20% van de patiënten die een TKP ondergaan, blijft langdurige pijn ervaren (Beswick et al., 2012). Bovendien wordt artrose steeds meer erkend als een systemische aandoening en niet alleen als slijtage van de gewrichten (Caneiro et al., 2020).
Ondanks de voordelen van een operatie voor sommige patiënten, wordt er vaak te
veel gebruik van gemaakt vanwege een gebrek aan toegankelijke niet-invasieve alternatieven en veelvoorkomende misvattingen over de noodzaak ervan. Bunzli et
al. (2019) benadrukten dat de beslissingen van veel patiënten worden beïnvloed
door onjuiste opvattingen over de onvermijdelijkheid van een operatie.
De mechanische diagnose- en therapiemethode voor knieartrose
De MDT-methode is gebaseerd op actieve en gepersonaliseerde evaluatie. Patiënten voeren specifieke, herhaalde bewegingen uit om mechanische en symptomatische reacties te identificeren, waardoor een nauwkeurige classificatie van type OA in syndromen van derangement, disfunctie, reactionele ontsteking of structurele aantasting mogelijk is.
In tegenstelling tot traditionele diagnostische redeneringen die gericht zijn op het
identificeren van een anatomische oorzaak van pijn, groepeert MDT patiënten op basis van specifieke klinische kenmerken. Deze aanpak helpt bij het identificeren van effectieve therapeutische strategieën op basis van bewegingsresponsen, zonder uitsluitend te focussen op structurele afwijkingen die zichtbaar zijn op beeldvorming.
Anamnese en klinisch onderzoek bij MDT
De MDT-benadering begint met een gestructureerde anamnese die gericht is op het begrijpen van de aard van de symptomen, hun progressie en verergerende of verlichtende factoren. De zorgverlener richt zich op de locatie van de pijn, de intensiteit, de frequentie en het gedrag tijdens dagelijkse activiteiten. De anamnese helpt ook bij het identificeren van rode vlaggen (tekenen van ernstige pathologieën). Het is essentieel om rekening te houden met de levensstijl, overtuigingen, mogelijke pijnfactoren, levenscontext en comorbiditeiten van de patiënt die van invloed kunnen zijn op de algehele gezondheid en de respons op de behandeling.
Het lichamelijk onderzoek bij MDT is gebaseerd op het observeren van de actieve bewegingen van de patiënt, herhaalde bewegingstests in verschillende richtingen en
houdingsevaluatie. Het doel is om snelle veranderingen in symptomen of gewrichtsbewegingsbereik op te sporen, wat wijst op een derangement-syndroom. In geval van KOA kunnen herhaalde extensie- en flexietests een voorkeur voor een bepaalde richting aan het licht brengen, wat cruciaal is voor het bepalen van de behandeling.
Wetenschappelijk bewijs voor de effectiviteit van MDT bij KOA
Klinische studies hebben de effectiviteit van de MDT-methode bij de behandeling van
KOA aangetoond. De gerandomiseerde gecontroleerde studie (RCT) van Rosedale et al.
(2014) toonde aan dat gerichte oefeningen op basis van de voorkeursrichting van de pijn en functie bij patiënten met KOA aanzienlijk verbeterden in vergelijking met standaardinterventies. Deze studie benadrukt het vermogen van MDT om de gewrichtsmobiliteit positief te beïnvloeden en functionele beperkingen te verminderen.
Betrouwbaarheid van classificatie volgens de MDT-methode
De betrouwbaarheid van patiëntclassificatie met behulp van de MDT-methode is door
verschillende studies bevestigd. May et al. (2006) toonden een goede betrouwbaarheid tussen onderzoekers bij het identificeren van derangement, disfuncties en houdingssyndromen, vooral bij getrainde clinici. Bovendien ondersteunde de systematische review door Werneke et al. (2011) deze bevindingen en benadrukte dat gestandaardiseerde MDT-procedures de consistentie van de diagnose verbeteren.
In een onderzoek uit 2012 met gegevens van 30 therapeuten wereldwijd over 388 opeenvolgende patiënten bleek uit de classificatiepercentages dat, specifiek voor de knie, 42% van de gevallen werd geïdentificeerd als een derangement, 5% als disfunctie en 45% in de categorie ‘overige’ binnen de MDT-classificaties viel.
Derangement syndroom
Het derangement syndroom wordt gekenmerkt door snelle veranderingen in symptomen en gewrichtsbewegingsbereik als reactie op herhaalde bewegingen. De aanwezigheid van een “directionele preference” (DP), dat wil zeggen een bewegingsrichting die de symptomen verbetert, is hierbij van cruciaal belang. Bij een patiënt met kniepijn kunnen herhaalde extensies bijvoorbeeld de pijn verminderen en de functie verbeteren, wat wijst op een derangement met een directionele preference (voorkeursrichting) voor extensie.
Disfunctie syndroom
Het disfunctie syndroom wordt gekenmerkt door een pijnlijke beperking van het
bewegingsbereik van gewrichten, die stabiel blijft tijdens de beoordeling. Het is vaak
het gevolg van littekenvorming of ondergebruik van het bindweefsel. Deze beperking is aanwezig bij zowel actieve als passieve bewegingen en de pijn verandert niet snel bij herhaalde bewegingen. De behandeling bestaat uit herhaalde eindbereikoefeningen om
weefsels te remodelleren en de mobiliteit in de loop van de tijd te herstellen. Deze oefeningen helpen de flexibiliteit te verbeteren en stijfheid te verminderen, wat uiteindelijk de gewrichtsfunctie en de kwaliteit van leven verbetert.
Andere aandoeningen
In de classificatie van MDT onderscheiden we ook de categorie ‘overige’, waaronder
structureel aangetaste aandoeningen vallen. Deze worden gekenmerkt door veranderingen in het zachte weefsel en/of het bot die de integriteit van het gewricht aantasten en de normale functie belemmeren. Dergelijke aandoeningen gaan vaak gepaard met mechanische symptomen, waaronder een beperkte bewegingsvrijheid (ROM), krakende geluiden, blokkeren, haperen of instabiliteit. Ze kunnen het gevolg zijn van een trauma in het verleden of een langdurige geschiedenis van symptomen. Hoewel er structurele of degeneratieve veranderingen aanwezig zijn, kunnen deze aandoeningen vaak conservatief worden behandeld, al dan niet met aanvullende medische ingrepen.
Voorbeelden van structureel aangetaste aandoeningen zijn gewrichtsdislocatie, symptomatische artrose (OA) in een vergevorderd stadium en symptomatische meniscusscheuren.
Systematische beoordelingen van psychosociale implicaties en de rol van de wervelkolom
Een centraal aspect van de MDT-methode is de beoordeling van de wervelkolom. Kniepijn kan soms zijn oorsprong vinden in de wervelkolom, en een gerichte behandeling op lumbaal niveau kan in sommige gevallen de knieklachten verhelpen (Rosedale et al., 2020). Deze uitgebreide evaluatie helpt bij het identificeren van mechanische pijn die niet direct verband houdt met het kniegewricht.
Psychosociale implicaties en zelfmanagement MDT houdt rekening met psychosociale factoren, die essentieel zijn bij de behandeling van artrose. Patiëntenvoorlichting, zelfmanagement en empowerment zijn de pijlers van deze aanpak, die therapietrouw en duurzame resultaten bevordert.
Strategieën voor patiëntenvoorlichting
Patiëntenvoorlichting is een hoeksteen in de behandeling van KOA. Een uitgebreide educatieve aanpak, in combinatie met effectieve therapeutische interventies, kan de resultaten voor de patiënt aanzienlijk verbeteren (Ebaid et al., 2024).

In de educatieve aanpak van KOA-behandeling kunnen verschillende belangrijke aspecten worden benadrukt om het begrip van de patiënt te vergroten en effectief zelfmanagement te ondersteunen. Een cruciaal aandachtspunt is metabole disfunctie, aangezien aandoeningen zoals obesitas en metabool syndroom een aanzienlijke invloed hebben op de progressie van artrose. Door patiënten voor te lichten over de invloed van metabole gezondheid op de gewrichtsfunctie, kunnen zij worden aangemoedigd om hun levensstijl aan te passen en zo de ziektelast te verminderen. Hiermee nauw verbonden is de rol van chronische laaggradige ontstekingen, die vaak verband houden met obesitas en bijdragen aan gewrichtsdegeneratie. Het benadrukken van het belang van het beheersen van ontstekingen door middel van voeding, lichaamsbeweging en gewichtsbeheersing is essentieel in de voorlichting aan patiënten (Herrero-Beaumont et al., 2024).
Genetica speelt ook een rol bij KOA, waarbij genetische aanleg van invloed is op
pijnperceptie en ontstekingsreacties. Hoewel genetische factoren niet kunnen
worden gewijzigd, kan het voorlichten van patiënten over de invloed ervan helpen bij
het stellen van realistische verwachtingen en het bevorderen van proactieve
behandelingsstrategieën. Spierkracht is een ander belangrijk onderwerp, aangezien
het behoud van gezonde spieren de stabiliteit van de gewrichten en de algehele
mobiliteit ondersteunt. Voorlichting moet de nadruk leggen op de voordelen van
regelmatige krachttraining en gerichte oefeningen als onderdeel van de MDT aanpak
die is afgestemd op individuele behoeften.
Levensstijlkeuzes, waaronder lichaamsbeweging, voeding en gewichtsbeheersing, slaapkwaliteit staan centraal in de voorlichting over KOA. Patiënten moeten worden begeleid bij het begrijpen van informatie en hoe deze factoren bijdragen aan symptoombestrijding en ziekteprogressie, zodat ze gezondere gewoonten kunnen aannemen. Daarnaast kunnen psychosociale factoren zoals depressie, angst en sociaal isolement de ervaring van pijn en invaliditeit verergeren. Door discussies over geestelijke gezondheid, stressbeheersing en de waarde van sociale steun in de voorlichtingssessies te integreren, kunnen copingstrategieën en het algehele welzijn worden verbeterd.
Leeftijdsgebonden veranderingen zijn onvermijdelijk, maar voorlichting kan patiënten
helpen begrijpen hoe veroudering de gezondheid van gewrichten beïnvloedt en hoe
de impact ervan kan worden verzacht door middel van passende interventies. Ten
slotte moet aandacht worden besteed aan omgevingsinvloeden, zoals beroepsrisico’s en herhaalde belasting van gewrichten.
Door patiënten voor te lichten over ergonomische praktijken en strategieën om
gewrichtsbelasting bij dagelijkse activiteiten te verminderen, kan verdere schade worden voorkomen. Door zich te richten op deze onderling samenhangende factoren, wordt voorlichting een krachtig instrument om een uitgebreide, patiëntgerichte behandeling van KOA te bevorderen (Herrero-Beaumont et al., 2024).
Een waardevol educatief hulpmiddel is het gebruik van infographics (download de pdf hier), dat de patiënt effectief betrekt door belangrijke concepten te benadrukken en de motivatie te vergroten. Deze visuele hulpmiddelen helpt de patiënt de complexe wisselwerking tussen factoren die bijdragen aan KOA te begrijpen. Door de systemische en mechanische aard van KOA te verduidelijken, vergroot deze infographic niet alleen het bewustzijn van de patiënt over lichaamsbeweging, maar benadrukt het ook hoe gerichte aanpassingen in levensstijl de progressie van de ziekte kan beïnvloeden. Het dient als gespreksstarters en bevordert gezamenlijke discussies tussen zorgverlener en patiënt om belangrijke interventiegebieden te identificeren, of deze nu verband houden met lichaamsbeweging, voeding, gewichtsbeheersing of psychologisch welzijn. Met de ondersteuning van deze strategieën wordt de patiënt een actieve deelnemer in zijn zorgtraject, in staat om realistische doelen te stellen die zijn afgestemd op zijn individuele behoeften en om prioriteit te geven aan uitvoerbare stappen in zijn gepersonaliseerde behandelplannen.


Het integreren van cognitief-gedragstherapeutische (CGT) technieken in patiënteneducatie versterkt deze benadering verder. Hoewel CGT op zichzelf mogelijk niet volstaat om pijn bij KOA doeltreffend te beheersen, heeft de combinatie met oefentherapie en training in pijncopingvaardigheden veelbelovende resultaten laten zien. Deze geïntegreerde strategie verbetert de omgang met pijn, vermindert psychologische stress en bevordert zelfmanagement op lange termijn (Ismail et al., 2017). Clinici spelen hierbij een cruciale rol door gebruik te maken van op CGT gebaseerde gesprekstechnieken om gepersonaliseerde begeleiding te bieden, in te spelen op de zorgen van de patiënt en hem te ondersteunen bij het bereiken van zijn gezondheidsdoelen, met name op het vlak van pijnreductie en functionele verbetering.
Met ondersteuning van deze educatieve strategieën worden patiënten actieve deelnemers in hun zorgtraject. Ze krijgen een beter inzicht in de complexe wisselwerking van factoren die bijdragen aan hun aandoening, kunnen hun gezondheidsacties beter prioriteren en werken samen met hun zorgverlener aan het ontwikkelen van gepersonaliseerde, doelgerichte behandelplannen.
Conclusie
De MDT-methode biedt een uitgebreide en innovatieve aanpak voor de behandeling van knieartrose (KOA), waarbij zowel mechanische als systemische factoren die bijdragen aan de aandoening worden aangepakt. Door zich te richten op actieve evaluatie, nauwkeurige classificatie en gerichte interventies, stelt MDT clinici in staat om behandelingen op maat te maken die effectief inspelen op de unieke klinische presentatie van de patiënt.
In overeenstemming met internationale richtlijnen zoals OARSI en EULAR, die de nadruk leggen op niet-farmacologische benaderingen zoals lichaamsbeweging en voorlichting, voegt MDT waarde toe door middel van zijn gestructureerde classificatiesysteem, dat derangements, disfuncties en structureel aangetaste aandoeningen identificeert. Deze diagnostische precisie maakt gepersonaliseerde behandelingsstrategieën mogelijk en ondersteunt conservatieve behandelingsopties die kunnen helpen om de groeiende afhankelijkheid van chirurgische ingrepen te verminderen.
Patiëntenvoorlichting speelt een cruciale rol in MDT en gaat verder dan
symptoombestrijding. Het geeft mensen kennis over factoren die een rol spelen,
zoals levensstijlgewoonten, psychosociale invloeden en metabole gezondheid. Door
CBT-technieken te integreren, wordt de effectiviteit van voorlichting vergroot en
worden gedragsveranderingen bevorderd die de vaardigheden om met pijn om te
gaan verbeteren en langdurig zelfmanagement stimuleren.
Bovendien zorgen de sterke wetenschappelijke onderbouwing en het betrouwbare classificatiesysteem van MDT ervoor dat klinische beslissingen zowel consistent als effectief zijn. De combinatie van mechanische beoordeling, gepersonaliseerde trainingsprogramma’s, patiëntgerichte voorlichting en gedragsstrategieën zoals CGT heeft veelbelovende resultaten opgeleverd op het gebied van pijnvermindering, functionele verbetering en het uitstellen of vermijden van onnodige chirurgische ingrepen.
Uiteindelijk belichaamt MDT een mechanische en psychosociale, op bewijs gebaseerde benadering van KOA-Management, waarbij patiënten duurzame, gepersonaliseerde zorgoplossingen worden geboden die aansluiten bij de huidige klinische richtlijnen en het steeds beter wordende begrip van artrose als een complexe, multifactoriële aandoening.
Referenties
Caneiro, J. P., O’Sullivan, P. B., Roos, E. M., Smith, A. J., Choong, P.,
Dowsey, M., Hunter, D. J., Kemp, J., Rodriguez, J., Lohmander, S., Bunzli, S.,
& Barton, C. J. (2020). Drie stappen om het verhaal over de behandeling van knieartrose te veranderen: een oproep tot actie. British journal of sports medicine, 54(5), 256–258Long H, Liu Q, Yin H, Diao N, Zhang Y, Lin J et al.
Prevalentietrends van locatiespecifieke artrose van 1990 tot 2019: bevindingen uit de Global Burden of Disease Study 2019. Arthritis Rheumatol 2022; 74(7): 1172-1183
`
Ackerman, I.N., Bohensky, M.A., Zomer, E. et al. De verwachte last van
primaire totale knie- en heupvervanging voor artrose in Australië tot het jaar
BMC Musculoskelet Disord 20, 90 (2019).
https://doi.org/10.1186/s12891-019-2411-9
Skou, S. T., Roos, E. M., Laursen, M. B., Rathleff, M. S., Arendt-Nielsen, L.,
Rasmussen, S., & Simonsen, O. (2018). Totale knievervanging en nietchirurgische behandeling van knieartrose: resultaten na twee jaar uit twee parallelle gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken. Artrose en kraakbeen, 26(9), 1170–1180.
Ebaid, A., Mortada, M., Abd-Ghani, F. A., & Ali, S. A. (2024). Impact van
gezondheidsvoorlichtingsprogramma op therapietrouw bij knieartrose artrose: Een interventieonderzoek onderzoek over Egyptische patiënten.
Musculoskeletal Care, 22(4). https://doi.org/10.1002/msc.1954 Steenkamp, W., Rachuene, P. A., Dey, R., Mzayiya, N. L., & Ramasuvha, B. E. (2022). De correlatie tussen klinische en radiologische ernst van artrose van de knie. SICOT-J, 8, 14.
Beswick, A. D., Wylde, V., Gooberman-Hill, R., Blom, A., & Dieppe, P. (2012).
Welk percentage van de patiënten meldt langdurige pijn na een totale heup- of knieprothese voor artrose? Een systematisch overzicht van prospectieve studies bij niet-geselecteerde patiënten. BMJ open, 2(1), e000435.
Herrero-Beaumont, G., Castro-Dominguez, F., Migliore, A. et al. Systemische artrose: de moeilijkheid om een continue aandoening categorisch te benoemen. Aging Clin Exp Res 36, 45 (2024).
Bunzli, S., O’Brien, P., Ayton, D., Dowsey, M., Gunn, J., Choong, P., &
Manski-Nankervis, J. A. (2019). Misvattingen en de acceptatie van evidencebased
niet-chirurgische interventies voor knieartrose. Een kwalitatief onderzoek. Klinische orthopedie en aanverwant onderzoek, 477(9), 1975– 1983.
Young, J. J., Pedersen, J. R., & Bricca, A. (2023). Oefentherapie voor artrose
van de knie en heup: bestaat er een ideaal recept? Huidige behandelingsopties in de reumatologie, 1–17. Voorafgaande online publicatie.
Rosedale, R., Rastogi, R., May, S., Chesworth, B. M., Filice, F., Willis, S.,
Howard, J., Naudie, D., & Robbins, S. M. (2014). Werkzaamheid van bewegingsinterventie zoals bepaald door het McKenzie-systeem voor mechanische diagnose en therapie voor knieartrose: een gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek. The Journal of orthopaedic and sports physical therapy, 44(3), 173–A6.
Rosedale, R., Rastogi, R., Kidd, J., Lynch, G., Supp, G., & Robbins, S.
M. (2020). Een onderzoek naar de prevalentie van pijn in de ledematen met een spinale oorzaak (EXPOSS). The Journal of manual & manipulative therapy, 28(4), 222–230.
Ismail A, Moore C, Alshishani N, Yaseen K, Alshehri MA. Cognitieve gedragstherapie en training in pijncopingvaardigheden voor de behandeling van artrose in de knie: een systematische review. J Phys Ther Sci. 2017 Dec;29(12):2228-2235. doi: 10.1589/jpts.29.2228. Epub 13 december 2017. PMID: 29643612; PMCID: PMC5890238.
Herrero-Beaumont G, Castro-Dominguez F, Migliore A, Naredo E, Largo R, Reginster JY. Systemische artrose: de moeilijkheid om een continue aandoening categorisch te benoemen. Aging Clin Exp Res. 20 februari 2024;36(1):45. doi: 10.1007/s40520-024-02714-w. PMID: 38376694; PMCID:
PMC10879223.
May SJ, Rosedale R. Een onderzoek naar het McKenzie-classificatiesysteem voor de ledematen: prevalentie van mechanische syndromen en voorkeursstrategieën voor belasting. Phys Ther. September 2012;92(9):1175- doi: 10.2522/ptj.20110371. Epub 24 mei 2012. PMID: 22628582.
